

پروفایل بروسلا مجموعهای از آزمایشهای سرولوژیک و الایزا است که برای تشخیص عفونت فعال یا مزمن بروسلوز (تب مالت) استفاده میشود. بروسلوز یک بیماری زئونوز شایع در برخی مناطق است که از طریق لبنیات غیرپاستوریزه، تماس با دام آلوده یا آئروسل انتقال مییابد. درگیری بالینی ممکن است از یک تب خفیف نوسانی تا علائم مزمن عضلانی-اسکلتی، درگیری کبدی، هماتولوژیک و حتی نورولوژیک گسترده شود. تشخیص آزمایشگاهی معمولاً بر اساس ترکیب سرولوژی، کشت (در صورت امکان) و تفسیر بالینی انجام میشود، اما در محیطهای روتین تشخیصی، پروفایل سرولوژی اصلیترین ابزار برای اثبات عفونت است.
این پروفایل معمولاً شامل تستهایی مانند Wright (STA) ، آزمون ME2 برای تفکیک IgM ازIgG، و در آزمایشگاه نور الایزاهای IgM/IgG است که اطلاعات دقیقتری از مرحله بیماری ارائه میدهند. همچنین از تست رزبنگال برای غربالگری این بیماری به علت غلظت اسیدی (2.6) این محلول استفاده می شود.
ماهیت و اصول هر تست:
در آزمون Wright (Standard Tube Agglutination) ، آنتیبادیهای agglutinating، عمدتاً از نوع IgM و بخشی از IgG، سبب تجمع آنتیژن بروسلا میشوند. این تست نمایی از عفونت فعال یا اخیر میدهد، اما توانایی کافی برای تشخیص موارد مزمن یا دیررس را ندارد.
آزمون ME2 (2-mercaptoethanol) با شکستن پیوندهای دیسولفیدی، بخش IgM را غیرفعال کرده و بهطور انتخابی اجازه شناسایی IgG را میدهد. در نتیجه، ME2 افزایش IgG پایدار را نشان میدهد و برای تشخیص موارد مزمن، پایش درمان و افتراق عفونت اخیر از پایدار کاربرد دارد. بالا بودن Wright همراه با ME2 بالا معمولاً نشاندهنده عفونت فعال و پایدار است، درحالیکه Wright بالا ولی ME2 پایین بیشتر با عفونت اخیر یا ایمنی قبلی هماهنگ است.
در ELISA، آنتیبادیهای IgM و IgG بهصورت جداگانه سنجیده میشوند و تفسیر مرحلهای دقیقتری فراهم میکنند. آنتی بادی IgM معرف مرحله حاد است و IgG نشاندهنده عفونت فعال یا مزمن. در برخی مراکز از IgA نیز استفاده میشود که در موارد مزمنتر یا با درگیریهای کمپلکسی بیشتر دیده میشود.
کاربردهای بالینی پروفایل بروسلا
در بیمارانی با تب طولکشنده، تعریقهای شبانه، دردهای منتشر عضلانی–اسکلتی، درگیری مفاصل ساکروایلیاک، هپاتواسپلنومگالی و علائم مبهم گوارشی یا نورولوژیک، پروفایل بروسلا یک ابزار کلیدی برای تشخیص است.
در مناطق آندمیک، بالا بودن تیتر Wright بهتنهایی ارزش زیادی دارد، اما تفسیر مطمئن زمانی است که همراه با ME2 یا الایزا بررسی شود. در بیماران با بروسلوز مزمن، اغلب Wright رو به کاهش میرود اما IgG در ME2 یا الایزا پایدار باقی میماند. برای پیگیری پاسخ به درمان نیز تغییرات زمانی ME2 و IgG اهمیت بیشتری نسبت به IgM دارند.
نوع نمونه و شرایط نمونهگیری
نمونه برای تمام بخشهای پروفایل سرولوژیک سرم است.
نیازی به ناشتایی وجود ندارد، اما بهتر است نمونه از نظر همولیز و لیپمی پاک باشد تا روند آگلوتیناسیون مختل نشود. سرم جداشده در دمای ۲–۸ درجه تا چند روز پایدار است و برای فواصل طولانیتر باید فریز شود.
تفسیر نتایج
تیترهای بالاتر در Wright مانند 80/1 یا بیشتر معمولاً با عفونت فعال یا اخیر مرتبط هستند. اگر ME2 نیز بالا باشد، به نفع عفونت پایدار یا مرحله مزمن- فعال است. رایت بالا با ME2 پایین بیشتر با مرحله حاد اولیه، تماس اخیر یا مواردی که IgM غالب است هماهنگ میشود. در الایزا، IgM بالا معمولاً مرحله حاد را نشان میدهد، در حالی که IgG بالا و پایدار همراه با IgM کم یا منفی به نفع دوره مزمن یا پس از فاز اولیه است. برای اثبات قطعی بروسلوز، معمولاً وجود علامت بالینی به همراه تیتر Wright و ME2 قابلتوجه یا افزایش چهاربرابری تیتر در فاصله ۱–۲ هفته کفایت میکند.
عوامل مداخلهگر و محدودیتها
آنتیبادیهای متقاطع با برخی باکتریها مانند Francisella، Yersinia و Vibrio میتوانند نتایج مثبت کاذب ایجاد کنند، اگرچه این موارد نادرند. مصرف آنتیبیوتیک قبل از نمونهگیری ممکن است موجب باقی ماندن تیتر پایین اما پایدار شود و در برخی موارد تشخیص را مشکل کند. در بیماریهای مزمن، تیتر Wright ممکن است پایین باشد و تشخیص صرفاً بر پایه الایزا یا ME2 انجام شود. همچنین در فاز اولیه بیماری، هنوز ممکن است IgM به حد تشخیصی نرسیده باشد و تست منفی کاذب دیده شود.
نکات تکمیلی و توصیههای آزمایشگاهی
پروفایل بروسلا باید همیشه بهصورت ترکیبی تفسیر شود؛ یعنی Wright و ME2 در کنار یکدیگر، و در صورت امکان همراه با IgG/IgM الایزا، تا تصویر مرحله بیماری مشخص شود. برای پایش درمان، ME2 اهمیت بیشتری دارد و کاهش تدریجی آن معیار قابل اعتمادتری نسبت به IgM است. مثبت شدن isolated IgM بدون افزایش Wright و بدون علائم بالینی معمولاً ارزش تشخیصی ندارد و باید با احتیاط تفسیر شود.
دکتر محسن رکنی
مسئول فنی بخش ایمونولوژی و سرولوژی آزمایشگاه پاتوبیولوژی و ژنتیک نور