در افراد سالم، مقدار پروکلسیتونین خون معمولاً بسیار پایین است؛ اما در برخی عفونت‌های باکتریایی شدید و سیستمیک، تولید آن در بافت‌های مختلف افزایش یافته و سطح PCT در خون بالا می‌رود. اندازه‌گیری PCT می‌تواند در کنار علائم بالینی و سایر آزمایش‌ها، به پزشک در ارزیابی بیماران مشکوک به سپسیس (Sepsis)، بررسی شدت عفونت و پایش پاسخ به درمان کمک کند. افزایش PCT ممکن است چند ساعت پس از شروع عفونت ظاهر شود و در برخی بیماران با شدت بیماری ارتباط داشته باشد. به همین دلیل، آزمایش PCT برای ارزیابی عفونت باکتریایی و پایش روند بیماری کاربرد دارد. با وجود این، PCT یک آزمایش کمکی است و به‌تنهایی نمی‌تواند سپسیس یا عفونت باکتریایی را تأیید یا رد کند. نتیجه باید همراه با علائم بیمار، معاینه، سابقه پزشکی، کشت‌های میکروبی و سایر نتایج آزمایشگاهی تفسیر شود.
کاربرد
پزشک ممکن است آزمایش پروکلسیتونین را در شرایط زیر درخواست کند: بررسی احتمال عفونت باکتریایی سیستمیک، ارزیابی بیمار مشکوک به سپسیس، کمک به ارزیابی شدت عفونت، پایش پاسخ بیمار به درمان، بررسی روند بهبود در عفونت‌های شدید، کمک به تصمیم‌گیری درباره درمان آنتی‌بیوتیکی، کمک به افتراق برخی عفونت‌های باکتریایی از ویروسی، در کنار سایر یافته‌های بالینی و آزمایشگاهی.
نتیجه PCT به تنهایی برای تشخیص سپسیس کافی نیست. مقدار PCT باید در کنار وضعیت عمومی بیمار و سایر یافته‌های تشخیصی بررسی شود. PCT بالا می‌تواند احتمال عفونت باکتریایی سیستمیک را افزایش دهد، اما همیشه به معنای وجود سپسیس نیست. از طرف دیگر، PCT پایین نیز به‌خصوص در مراحل اولیه عفونت، نمی‌تواند در تمام موارد عفونت باکتریایی را رد کند. در بیمارانی که تحت درمان عفونت شدید هستند، بررسی روند تغییرات PCT می‌تواند نسبت به یک نتیجه منفرد اطلاعات بیشتری در اختیار پزشک قرار دهد. کاهش تدریجی PCT ممکن است با پاسخ مناسب به درمان و کاهش فعالیت عفونت همراه باشد.
اگرچه افزایش پروکلسیتونین بیشتر در عفونت‌های باکتریایی شدید دیده می‌شود، برخی شرایط غیرعفونی نیز می‌توانند باعث افزایش PCT شوند، از جمله: تروما و آسیب شدید بافتی، سوختگی‌های شدید، جراحی‌های بزرگ، برخی انواع شوک، التهاب شدید، اختلال عملکرد کلیه، بنابراین، تفسیر نتیجه آزمایش PCT باید با توجه به شرایط بالینی بیمار انجام شود.
نمونه مورد نیاز برای آزمایش
برای انجام آزمایش پروکلسیتونین نیاز به ناشتایی نبوده و معمولاً نمونه خون وریدی گرفته می‌شود. پس از خون‌گیری، نمونه در لوله مناسب جمع‌آوری و پس از آماده‌سازی، به‌صورت سرم یا پلاسما برای اندازه‌گیری PCT مورد استفاده قرار می‌گیرد.
تاثیرمصرف بیوتین بر آزمایش PCT
در برخی روش‌های Immunoassay، مصرف دوز بالای بیوتین می‌تواند با نتیجه آزمایش تداخل داشته باشد. اگر بیمار مکمل‌های حاوی بیوتین، مولتی‌ویتامین یا داروهای خاص مصرف می‌کند، باید موضوع را به پزشک و آزمایشگاه اطلاع دهد. در صورت مصرف دوز بالای بیوتین، شرایط و فاصله مناسب نمونه‌گیری باید بر اساس روش و کیت مورد استفاده آزمایشگاه تعیین شود. قطع هیچ دارویی بدون نظر پزشک توصیه نمی‌شود.
PCT و آنتی‌بیوتیک
نتیجه PCT می‌تواند در برخی بیماران به پزشک در تصمیم‌گیری درباره شروع، ادامه یا قطع درمان آنتی‌بیوتیکی کمک کند. با این حال، مصرف یا قطع آنتی‌بیوتیک نباید تنها بر اساس یک عدد PCT انجام شود و تصمیم نهایی باید بر اساس مجموعه اطلاعات بالینی و آزمایشگاهی باشد. آزمایش پروکلسیتونین نوع باکتری یا محل عفونت را مشخص نمی‌کند. برای شناسایی عامل عفونت، پزشک ممکن است آزمایش‌هایی مانند کشت خون، کشت ادرار یا سایر بررسی‌های میکروبیولوژیک را درخواست کند.
چه زمانی مراجعه فوری به پزشک ضروری است؟
اگر فردی همراه با علائم عفونت دچار تب یا لرز شدید، افت فشار خون، تنگی نفس، گیجی، کاهش سطح هوشیاری یا کاهش قابل توجه حجم ادرار شود، نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد. آزمایش PCT نباید باعث تأخیر در مراجعه یا درمان پزشکی شود.
آزمایشگاه پاتوبیولوژی و ژنتیک نور
دکتر رحیم رستمی
دکترای بیوشیمی بالینی
