IGRA

آزمایش IGRA یک تست ایمونولوژیک مبتنی بر خون است که برای تشخیص عفونت نهفته با باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس (عامل بیماری سل) به کار می‌رود. اساس این تست، اندازه‌گیری پاسخ ایمنی سلولی است. بدین صورت که لنفوسیت‌های T حافظه (Memory T-cells)  افرادی که قبلاً در معرض باکتری سل قرار گرفته‌اند، در صورت مواجهه مجدد با آنتی‌ژن‌های اختصاصی باکتری در محیط آزمایشگاه، شروع به ترشح اینترفرون گاما (IFN-γ) می‌کنند. آنتی‌ژن‌های مورد استفاده در کیت‌های مدرن مانند ESAT-6, CFP-10, TB7.7 به گونه‌ای انتخاب شده‌اند که در واکسن BCG و اکثر مایکوباکتریوم‌های غیرسلی (NTM) وجود ندارند، بنابراین اختصاصیت تشخیصی این تست را به طور قابل توجهی افزایش داده و از نتایج مثبت کاذب ناشی از واکسیناسیون BCG جلوگیری می‌کنند. دو پلتفرم اصلی این تست شاملQuantiFERON-TB Gold Plus (QFT-Plus)  به روش الایزا و T-SPOT.TB به روشELISPOT  می‌باشد.

انواع لوله های مورد استفاده و کاربرد آن ها:

برای انجام تست   QuantiFERON-TB Gold Plusاز یک ست شامل چهار لوله مخصوص استفاده می‌شود:

1- لوله بنفش یا کنترل مثبت (Mitogen): این لوله حاوی فیتوهماگلوتینین (PHA) است که به طور غیراختصاصی لنفوسیت‌های T را تحریک می‌کند. پاسخ مناسب در این لوله نشان‌دهنده سلامت و قابلیت عملکردی کلی سیستم ایمنی سلولی فرد و همچنین کیفیت مناسب نمونه خون است. اگر پاسخ در این لوله کم باشد، نتیجه تست به طور کلی Indeterminate در نظر گرفته می‌شود.

2- لوله خاکستری یا کنترل منفی (Nil): این لوله حاوی هیچ آنتی‌ژن تحریک‌کننده‌ای نیست و میزان پایه (Background) اینترفرون گاما در خون فرد را اندازه می‌گیرد. مقدار این لوله از نتیجه لوله‌های حاوی آنتی‌ژن سل کم می‌شود.

3- لوله سبز یا آنتی‌ژن یک (TB1 Antigen): این لوله حاوی آنتی‌ژن‌های ESAT-6 وCFP-10 است و Primarily پاسخ لنفوسیت‌های T CD4⁺ را اندازه‌گیری می‌کند.

4- لوله زرد آنتی‌ژن دو (TB2 Antigen) این لوله نیز حاوی آنتی‌ژن‌های ESAT-6 وCFP-10 است اما به فرمولی طراحی شده که پاسخ هر دو لنفوسیت T CD4⁺ و CD8⁺ را برمی‌انگیزد. این طراحی جدید باعث افزایش حساسیت تست، به ویژه در افراد مبتلا به نقص ایمنی شده است.

نمونه خون گرفته شده باید به طور مساوی بین این چهار لوله توزیع شود. تحریک سلول‌ها در داخل همین لوله‌ها و در دمای ۳۷ درجه سانتیگراد انجام می‌پذیرد.

کاربردهای بالینی:

 -1 تشخیص عفونت سل نهفته (Latent Tuberculosis Infection – LTBI) در افراد پرخطر مانند تماس نزدیک با بیماران مبتلا به سل فعال، افراد HIV مثبت، مهاجران از مناطق پراندمی سل.

-2 غربالگری سل قبل از شروع درمان‌های سرکوب‌کننده سیستم ایمنی مانند درمان با TNF-α inhibitors، پیوند عضو، درمان‌های طولانی مدت با دوزهای بالا کورتیکواستروئیدها.

3- کمک به تشخیص سل فعال در کنار سایر یافته‌های بالینی، رادیولوژیک و میکروباکتریولوژیک که البته این تست به تنهایی نمی‌تواند سل فعال را از نهفته تفکیک کند.

 -4 غربالگری پرسنل پزشکی و بهداشتی در محیط‌های پرخطر.

نوع نمونه قابل اندازه گیری: خون کامل هپارینه تازه جمع‌آوری شده در لوله‌های مخصوص کیت  QFT-Plus

شرایط نمونه گیری: نیاز به ناشتایی نمی باشد.

شرایط نگهداری: نمونه خون کامل باید بلافاصله پس از دریافت در آزمایشگاه و حداکثر تا ۱۶ ساعت در انکوباتور ۳۷ درجه سانتیگراد قرار گیرد. پس از اتمام دوره انکوباسیون، پلاسما جدا شده و تا زمان انجام تست الایزا در یخچال یا فریزر نگهداری می‌شود.

مقادیر طبیعی / تفسیر:

مثبت (Positive): پاسخ اینترفرون گاما در لوله حاوی آنتی‌ژن سلTB1  و/یا TB2 به طور معنی‌داری از مقدار cut-off تعیین شده بالاتر باشد و از پاسخ کنترل منفی بیشتر باشد. نشان‌دهنده عفونت فعلی یا گذشته با مایکوباکتریوم توبرکلوزیس است.

منفی (Negative): پاسخ اینترفرون گاما در لوله‌های آنتی‌ژن از مقدار cut-off کمتر باشد و پاسخ در لوله کنترل مثبت (Mitogen)  قابل قبول باشد. عفونت سل نهفته یا فعال محتمل نیست.

مبهم/نامعین (Indeterminate): پاسخ کنترل مثبت (Mitogen) پایین باشد و پاسخ آنتی‌ژن‌ها نیز منفی باشد. این نتیجه قابلیت تفسیر نداشته و معمولاً نیاز به تکرار تست دارد.

عوامل مداخله گر:

-1 منفی کاذب: در افراد با ضعف سیستم ایمنی سلولی مانند HIV/AIDS, immunosuppressive therapy, و سوء تغذیه شدید، کودکان زیر ۵ سال، تکنیک نامناسب نمونه‌گیری، تاخیر در انتقال یا پردازش نمونه.

2- مثبت کاذب: نادر است، اما امکان واکنش متقاطع با برخی گونه‌های نادر مایکوباکتریوم غیرسلی مانند M. kansasii, M.szulgai, M. marinum و آنتی بادی های هتروفیل وجود دارد.

3- نتیجه تست پس از درمان موفقیت‌آمیز سل نهفته ممکن است مثبت باقی بماند، بنابراین برای پایش پاسخ به درمان مناسب نیست.

توضیحات:

این تست بین عفونت نهفته و فعال سل تمایز قائل نمی‌شود. تشخیص سل فعال باید بر اساس علائم بالینی، رادیوگرافی قفسه سینه، و بررسی میکروباکتریولوژیک (اسمیر و کشت خلط یا نمونه‌های دیگر) صورت پذیرد. تست IGRA تحت تاثیر واکسیناسیون BCG  قرار نمی‌گیرد، برخلاف تست پوستی توبرکولین. در مقایسه با TST، تست IGRA اختصاصیت بالاتر، حساسیت مشابه یا بهتر دارد و نیاز به فقط یک بار مراجعه بیمار دارد. همچنین مشکل خوانش ذهنی نتیجه را ندارد.