تشخیص مولکولی
پاتولوژی
یستم HLA (به انگلیسی: Human Leukocyte Antigen) یا آنتیژن لکوسیتی انسان، مجموعهای از ژنهاست که روی کروموزوم شماره ۶ قرار دارند و نقش بسیار مهمی در سیستم ایمنی بدن ایفا میکنند.
🧬 تعریف کلی
امرژنهای HLA مسئول تولید پروتئینهایی هستند که روی سطح بیشتر سلولهای بدن قرار میگیرند.
وظیفهٔ این پروتئینها این است که به سیستم ایمنی نشان دهند آیا چیزی که در داخل بدن است، خودی است یا بیگانه (مثلاً ویروس یا باکتری).
انواع HLA
- سیستم HLA به سه دستهی اصلی تقسیم میشود:
- 🔹 ۱. HLA کلاس I
- روی سطح همهٔ سلولهای دارای هسته وجود دارند.
- پپتیدهایی از درون سلول (مثلاً ویروسها) را به سلولهای T کشنده (CD8+) نشان میدهند.
- شامل ژنهای: HLA-A، HLA-B، HLA-C
- 🔹 ۲. HLA کلاس II
- فقط روی سلولهای ارائهدهندهٔ آنتیژن مثل ماکروفاژها، سلولهای دندریتیک و لنفوسیتهای B وجود دارند.
- پپتیدهایی از خارج سلول را به سلولهای T کمکی (CD4+) نشان میدهند.
- شامل ژنهای: HLA-DP، HLA-DQ، HLA-DR
- 🔹 ۳. HLA کلاس III
- پروتئینهای مکمل (Complement) و سیتوکینها را رمزگذاری میکنند،
اما مستقیماً در ارائهٔ آنتیژن نقش ندارند.
اهمیت بالینی HLA
پیوند اعضا:
هر چه HLA بین اهداکننده و گیرنده مشابهتر باشد، احتمال رد پیوند کمتر است.
(به همین دلیل قبل از پیوند، “HLA typing” انجام میشود.)
بیماریهای خودایمنی:
برخی از انواع HLA با بیماریهای خاصی مرتبطاند:
- HLA-B27 → اسپوندیلیت آنکیلوزان
- HLA-DR3/DR4 → دیابت نوع ۱
- HLA-DQ2/DQ8 → سلیاک
واکنش دارویی:
بعضی از ژنهای HLA میتوانند پیشبینی کنند چه کسی به دارویی واکنش شدید نشان خواهد داد.
مثلاً:
- HLA-B*57:01 → حساسیت به داروی آباکاویر (در HIV)
نقش HLA در پیوند اعضا
سیستم ایمنی بدن هر سلول را از طریق مولکولهای HLA شناسایی میکند.
وقتی عضوی از فردی دیگر وارد بدن شود، اگر الگوی HLA آن با گیرنده تفاوت داشته باشد، سلولهای T گیرنده آن را بیگانه تشخیص داده و به آن حمله میکنند.
پس:
هرچه تطابق HLA بین دهنده و گیرنده بیشتر باشد،
احتمال پذیرفته شدن عضو پیوندی بیشتر است.
